හෝමාගම පුරාණ විහාරය​

බස්නාහිර පළාතේ කැළණි මිටියාවතේ පිහිටි සුන්දර ගම් පියසකි, හෝමාගම. කෝට්ටේ විසූ 6වන පැරකුම්බා රජ සමයේ මෙහි පිහිටි වැවක් ප්‍ර‍තිසංස්කරණය කළ බවත් වැව් බිත්තියට ලංව පිහිටීම නිසා බිත්තිවලකුඹුර යන නමින් ප්‍ර‍චලිත බවත් ජනප්‍ර‍වාදයේ සඳහන් වේ. පැරණි කාලයේ යාග හෝම සඳහා තෝරාගත් ගම යන අරුතින් හෝම ගාම පසුව හෝමාගම ලෙසට වෙනස් වී ඇති බව වියත් මතයයි. මුල් අවදියේ මෙම විහාරස්ථාන භූමිය තුළ විශාල බෝධි වෘක්ෂයක් පිහිටි බවත් එය මුල් කොට ගම් වැසියන් භාර හාර ඔප්පු කළ බවත් කියැවේ. මෙම කාලය තුළ එම ස්ථානයට නිෂ්චිත භාර කරුවෙකු සිටි බවට සඳහනක් නැත. එසේ භාර හාර ඔප්පු කළ දේවාලය පසු ව වෙනත් ස්ථානයක ඉදි කෙරිණි. ක්‍රි.ව.1930 දි පමණ මෙම බෝධිය අසල කුඩා බුදු පිළිම වහන්සේ නමක් තැම්පත් කිරීමෙන් මෙම ස්ථානය බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයක් බවට පත් වී ඇත.